უორენ ბაფეტი ბაზრის შესახებ: ოპტიმიზმის მაღალი ფასი
აშშ-ის საფონდო ბაზარი ისტორიულ მაქსიმუმებთან ახლოს რჩება, ხოლო ძირითად ინდექსებთან ერთად კომპანიების საბაზრო შეფასებებიც განაგრძობს ზრდას. ამ ფონზე უორენ ბაფეტმა კიდევ ერთხელ გაამახვილა ყურადღება ზღვარზე, რომელიც გრძელვადიან ინვესტირებას ფასების მოკლევადიან მოძრაობებზე ფსონის დადებისგან განასხვავებს.
CNBC-სთან ინტერვიუში, რომელიც Berkshire Hathaway-ის აქციონერთა ყოველწლიური შეხვედრის ფარგლებში გაიმართა, ბაფეტმა თანამედროვე ბაზარი ეკლესიას შეადარა, რომელსაც კაზინო მიაშენეს. მისი შეფასებით, სწრაფად გარიგებების განხორციელებისა და ფასების მოკლევადიან ცვლილებებზე ფსონის დადების შესაძლებლობა ბაზრის მრავალი მონაწილისთვის თავად ბიზნესის ანალიზზე უფრო მიმზიდველი გახდა. ამასთან, საუბარი არ ყოფილა ბაზრის გარდაუვალი და სწრაფი ვარდნის პირდაპირ პროგნოზზე. ბაფეტი უპირველესად აფრთხილებდა, რომ სპეკულაციურმა ქცევამ ბევრი აქტივის ფასი შესაძლოა ისეთ დონემდე მიიყვანოს, რომლის ფუნდამენტური მაჩვენებლებით ახსნა რთულია.
ამ სიფრთხილეს აშშ-ის ბაზრის შეფასების რამდენიმე ინდიკატორიც ამყარებს. ე.წ. ბაფეტის ინდიკატორი, რომელიც აშშ-ის საჯარო კომპანიების მთლიან საბაზრო კაპიტალიზაციას ეკონომიკის მოცულობას ადარებს, უკიდურესად მაღალ ზონაში რჩება. პირველი კვარტლის მონაცემებით, ინდიკატორის ერთ-ერთმა ვერსიამ 218.1%-ს მიაღწია. უფრო ოპერატიული შეფასებები, რომლებიც ბაზრის მიმდინარე კაპიტალიზაციას ითვალისწინებს, ივლისის ბოლოს GDP-ის 233%-ს მიუახლოვდა. ეს მაჩვენებლები მნიშვნელოვნად აღემატება წინა საბაზრო ციკლების უმეტესობის დონეებს.
ბაფეტის ინდიკატორი: აშშ-ის საფონდო ბაზრის კაპიტალიზაციის შეფარდება GDP-სთან, %
წყარო: Advisor Perspectives
მაღალ შეფასებებზე მიუთითებს ასევე Shiller CAPE-ის კოეფიციენტი, რომელიც S&P 500-ის მიმდინარე დონეს ინდექსში შემავალი კომპანიების ბოლო ათი წლის ინფლაციით კორექტირებულ საშუალო მოგებას ადარებს. ივლისის ბოლოს კოეფიციენტი დაახლოებით 41.4-ს შეადგენდა და მიუახლოვდა 44.2-იან ისტორიულ მაქსიმუმს, რომელიც 2000 წელს, დოტკომების ბუშტის პიკზე დაფიქსირდა.
Shiller CAPE S&P 500-ის ინდექსისთვის
წყარო: Robert Shiller, Yale University; YCharts.
თუმცა ამ ინდიკატორების მაღალი მნიშვნელობა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ბაზარი დაუყოვნებლივ უნდა გადავიდეს კლებაზე. არც ბაფეტის ინდიკატორი და არც CAPE არის განკუთვნილი ბაზრის შემობრუნების ზუსტი მომენტის დასადგენად. ძვირად შეფასებული ბაზარი შეიძლება ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში დარჩეს ძვირი, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც კომპანიების მოგება ზრდას განაგრძობს და ინვესტორების ოპტიმიზმი ნარჩუნდება.
ასეთი მნიშვნელობები უფრო მეტად მიუთითებს იმაზე, რომ სამომავლო შემოსავლიანობა შესაძლოა ისტორიულ საშუალოზე დაბალი აღმოჩნდეს, ხოლო აქციების რეაქცია სუსტ ფინანსურ შედეგებზე, ეკონომიკის შენელებაზე ან საპროცენტო განაკვეთების ცვლილებაზე — უფრო მკვეთრი.
დოტკომების ბუშტის ისტორია ასევე აჩვენებს, რომ მაღალი შეფასებების შედეგები კომპანიებს შორის არათანაბრად ნაწილდება. ბევრი ბიზნესი, რომლის ღირებულებაც ძირითადად მოლოდინებს ეფუძნებოდა, კრახის შემდეგ ვეღარ აღდგა. ამავე დროს, მდგრადი ბიზნესმოდელის, მზარდი შემოსავლებისა და ფულადი ნაკადების გენერირების უნარის მქონე კომპანიების ნაწილმა განვითარება განაგრძო და მოგვიანებით საკუთარი პოზიციები აღიდგინა.
ამიტომ ბაფეტის გაფრთხილება უნდა განვიხილოთ არა როგორც ბაზრის სრულად დატოვების მოწოდება, არამედ როგორც შეხსენება იმისა, რომ შეცდომის ფასი გაიზარდა. რაც უფრო მაღალია აქტივის შეფასება, მით მეტად არის მისი მომავალი შედეგი დამოკიდებული კომპანიის უნარზე, გაამართლოს აქციის ფასში უკვე ასახული მოლოდინები.
ძვირად შეფასებული ბაზრის პირობებში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება ბიზნესის ხარისხი, ფინანსური მდგრადობა, ფულადი ნაკადების გენერირების უნარი, შეძენის გონივრული ფასი და საკმარისად ხანგრძლივი საინვესტიციო ჰორიზონტი. ინდექსების ზრდა შეიძლება გაგრძელდეს, თუმცა მხოლოდ ფასების შემდგომი მატების მოლოდინზე დაფუძნებული სტრატეგია სულ უფრო მეტად ემსგავსება სწორედ იმ თამაშს, რომლისგანაც ბაფეტი ინვესტორებს აფრთხილებს.
